Marx and Engels Internet Archive

hه منgshj qوr lهgنی کgqگqgن gول مgه مه b``a ميلgoی hqghq hg يgroهم gqoيhهtj ach` هlqی tمsی

jوlه: gين مwلh gr گqونoqيsهL که oq jgqيn bg/`d/b``a gr wqيق gينjqنj ~nt گqoيoL ogqgی لzrtهgی کلgمی hوoهL که jumيm toه gsj و مloog ~nt می گqoo. hg jقoيم gmjqgمgj - mlj hqrگq ab/e/b``a

گqونoqيsه
مhgنی نقo gقjugo sيgsی

کgqل مgqکs

jqlمه: hgقq ~qهgم و gmمo joين


فuل sqمgيه

lلo gولL gr uفmه aie-b`h


12
 "boمی gr wلوy jمoنL gqrt مhgoله gی فqbوqoه هgی کgq nوo qg نه gr qgه مقgيsه hg فqbوqoه هgی yqvه toه oq مhgoلهL hل gr qgه مقgيsه hg فqbوqoه gی مwلوh jyيين کqoه gsj" (ف).
13
 (گgنيلL i/ac)a
14
 مhgoله sgoهL منgshgj مhgoله گqgنL hqghqیL brgoیL همgهنگی و zيqه (hgsjيg و ~qوoون)
15
 otوgqی oqک ~ول oq jمgميj مyنgی bن - که gقjugo sيgsی hg نgoيoه گqفjن gين يg bن lنhهL يg hg jcکيo hq يک lنhه oq مقghل lنhه هgی oيگqL می کوto gr bن wفqه hqوo - gين gsj که ~ول يک qghwه gljمgyیL يک qghwه gljمgyی مyينL و مtnu gفqgo hg يکoيگq gsjL و mgل bنکه oq yمل چيrی lr يک فلrL يک sنگL يک tیa uqفg فيrيکی ngqlی که hه uوqj کgمل oq whيyj يgفj می tوo نيsj. مtکل gين gsj که tکل whيyی و xgهqی ~ول hه هيچ وlه hيgنگq مgهيj bن hه yنوgن qghwه gی gljمgyی نيsj. wلg و نقqه فی نفsه و hqgی nوo هيچکogم ~ول نيsjنo. whيyjL gيlgo کننoه ~ول نيsjL همgنwوq که lqيgن مhgoله و nيل hgنکogqgن qg هم whيyj hه وlوo نيgوqoه gsj. hg وlوo يک نxgم ~يtqفjه jوليoی oq ~qو و مکrيکL wلg و نقqه oq gين oو کtوq نقt ~ولی نogtjنoL و فقw huوqj rينjی hه کgq می qفjنo. nguيj ~ولی wلg و نقqهL nguيj whيyی gين oو فلr نيsj: فيrيکogنgن و tيمی ogنgن hه wلg و نقqه hه uوqj ~ول نمی نگqنo. oq yوv ~ولL مsjقيمg wلg و نقqه gsj. lنhه uوqی ~ول hه yنوgن مyيgq gهميj ogqo. و gهميj bن هنگgمی hيtjq می tوo که فلr oq vqh sکه hه کgq می qوo. gمg oq sومين مyنgی ~ولL که lنhه uوqی ~ول کgمل می tوoL و مyيgq و مsکوک oيگq چيrی lr نمgينoه نقt هgی gr ~ول نيsjنoL همه jyينgj ~ول rgيل می گqoنo يg مsjقيمg hg فلr gنwhgق می يghنo. oq gين mgلj gr xgهq ~ول guلgK ~يog نيsj که ~ول hوoنt uqفg نjيlه فqbينoهgی gljمgyی sj. oيگq ~ولL ~ول gsj. و bنچنgن مmکم و gsjوgqL که gqrt مuqفی hيوgswه gt gr نxq فqo هيچ gqjhgwی hه نقt وی نogqo؛ همگgن ~ول qg مxهq مlsم gqrt مhgoله gی uqف می hيننo و کمjqين juوqی gr gينکه ~ول qوrگgqی هم نوyی gqrt مuqفی ogtjه gsj hه nوo qgه نمی oهنo. oq gينlg jنgقv hنيgoی ميgن gqrt مhgoله gی و tيوه jوليo gljمgyی مhjنی hq bن hوvوm btکgq می tوo. oيoيم چگونه hyvی هg nوgsjه gنo hg کنgq گpgtjن tکل فلrی ~ولL hه yنوgن يک gمq قqgqogoی xgهqg gljمgyیL و gkhgj gينکه ~ول qghwه gی gljمgyی gsjL hq gين jvgo zلhه کننo. bnqين jلgt هg oq gين rمينه قvيه کو~ن هgی ~ولی کgqی hوo که مglqgيt qg oيoيم. mgلg oيگq hgيo کgملgK qوtن toه hgto که jg وقjی مhنg gqrt مhgoله gی sj gين کgq نوyی sqهم hنoی sj. vمنg juوq gينکه ~ول فلrی مhgoله qg nqgh می کنo juوqی hgwل gsj. همه gين gtjhgهgj gr hی gwلgyی مmv نshj hه sqtj ~ول sqچtمه می گيqo. gr sوی oيگq qوtن gsj که hه موgrgj gفrgيt jنgrygj oq oqون منgshgj مsلw jوليoیL و jtoيo نيgr hه gr hين hqoن tکل jنgقv bميr bنهgL gين مwلh که oyوgی موlوo hq sq ~ول فلrی يg ~ول hwوqکلی hgqrjqين نtgنه jنgقv هg و jvgoهgی نxgم [gقjugoی] mgکم gsjL hيtjq btکgq می tوo. و مگq می jوgن toيojqين jنgقv هg qg hg sqهم hنoی هgی oq hgh ~ول يg oq hgh مsgلی که oq وgقy bkgq و yوgقh sgoه bن jنgقv هg هsjنoL gr hين hqo؟ hg gقogمgj gنقلghی که هoف lمله bنهg فقw ~ول gsjL و مghقی قvgيg qg نgoيoه می گيqoL يyنی hg mک و guلgm هgی lrی bنL bيg می jوgن hه نjيlه gی qsيo؟ gينهg hه bن می مgنo که hqgی jنhيه gلgz چوh qg hه nوqlين hrنيم gمg وقjی gلgz vqhه هgی وgqo hq nوqlين qg ms نکنo tnu oq وgقy hه nوqlين چوh roه gsj نه hه gلgz. jg هنگgمی که gين گونه gقogم هg hqvo ~ول gنlgم می tوo hgيo گفj که مg oq وgقy hه lgی mمله hه yللL hه bkgq و yوgقh mمله وq toه gيم. hg gين کgqهg gلhjه btفjگی هgی oq کل فqbينo jوليoی gيlgo می tوo gمg مhنgی gsjوgq فqbينo jوليoی [که همچنgن osj نnوqoه hgقی مgنoه] gين قoqj qg ogqo که hg وgکنtی hيt و کم قهqbميr hq gين گونه btفjگی هgی uqفg گpqg zلhه کنo.
16
 gr sوی oيگq gگq منgshgj ~ولی qg oq nلوu مmv bنهg jg gين مqmلهL uqفنxq gr منgshgj hsيgq ~يtqفjه jq jوليoیL oq نxq hگيqيمL hه gين نjيlه nوgهيم qsيo که xgهqg همه jنgقxgj pgjی lgمyه hوqژوgی فقw oq مقوله sgoه ~ول mل toنی sj: oموکqgsی hوqژوgیL وL ~يt gr bن gقjugoogنgن hوqژوgL ogمg همين lنhه qg osjgويr قqgq ميoهنo jg gr tqgw gقjugoی موlوo oفgy کننo [و hگوينo jvgoی oq کgq نيsj]. (gقjugoogنgن osj کم bنقoq ~يگيq هsjنo که قvيه qg jg sgoه jqين مقولgj gqrt و مhgoله oنhgل کننo). jg rمgنی که کgلgهg يg کgq jنهg hه مkghه gqrt مhgoله gی oq نxq گqفjه tونo و qghwه کgلgهgی گونgگون hg يکoيگq oq mکم مhgoله و موgrنه gqrt مhgoله gی hgto gفqgo oqگيq oq gين lqيgن gلhjه مhgoله گqgن sgoه gی hيt نيsjنo. gينgن gr لmgx xgهqی که vمنg lنhه gقjugoی قvيه هم هsj مwلقg hg هم jفgوjی نogqنo. [~gيه gقjugoی] نtgن oهنoه کgqکqo gljمgyیL يg qghwه gljمgyی bنهg hg يکoيگq gsj. هq کogم gr bنgن يک مhgoله گq gsjL يyنی همgن qghwه gljمgyی qg oq hqghq oيگqgن ogqo که oيگqgن oq hqghq gو. ~s منgshgj bنgن hg يکoيگq hه yنوgن yوgمل مhgoله مhjنی hq hqghqی sj. ~يog کqoن gkqی gr jمgيr hين bنهg gمکgن نogqo jg چه qso hه jvgo يg mjی jفgوj. وgنگهی کgلgهgی که oq lqيgن مhgoله قqgq می گيqنo oq mکم gqrt هgی مhgoله gی مygoل gنo يg osj کم gين چنين hه msgh می bينo (mogکkq چيrی که می jوgنo qوی oهoL gtjhgهی pهنی oq hqbوqo oوwqفه gr gqrt هgsj. و gگq فqoی مkلgK oيگqی qg مzhون sgro oليل gين gمq oq whيyj کgqکqo gljمgyی ی که bنهg qg qويgqوی هم قqgq می oهo نيsj. چون کgqکqo gمqی وgmo gsj و همه oq bن hqghqنo؛ hلکه jنهg oليل bن pکgوj whيyیL rhgن bوqیL وL nلguهL uqف hqjqی يک فqo hq فqo oيگq gsj؛ gين jفgوj منwقg jفgوjی whيyی sj و qhwی hه whيyj qghwه نogqo. gمg چنgنکه hyog nوgهيم oيo mjی همين گونه قvgوj هg نيr hه موgrgj ~يtqفj qقghj jnفيف می يgho و jckيqt qg gr osj می oهo.) ~s gr لmgx xgهq نghL lنhه gقjugoی qghwهL مmjوgی qghwه zيqgقjugoيsj و hيqون gr mوrه gقjugo قqgq می گيqo: hه yلj nuلj whيyی gtL hg مmjوgی gقjugoی قvيه فqق ogqo. mjی می jوgن گفj hه qzم gنwhgق مsjقيم hg gقjugoL کgملgK log gr gقjugo gsj. hg gينهمه gr لmgx gقjugoی مmvL می jوgن sه yنuq gsgsی jtnيu ogo: gول yوgمل qghwه يyنی مhgoله گqgن (که qsمg hoين nuيuه tنgnjه toه gنo)؛ oوم موvوy هgی مhgoله bنهg يyنی gqrt هg يg مygoل هgی که نه jنهg hgيo hqghq hgtنoL hلکه qsمg hqghqنo؛ و sوم nوo yمل مhgoله که qghwه gsj. gr wqيق همين qghwه gsj که yوgمل hه yنوgن مhgoله گqgن hqghq و موvوy هgی مhgoله bنهg چون چيrهgی مygoل فqv می tونo. مygoل هg مmمل yينيj يک ygمل hqgی oيگqی هsjنo. يyنی ygمل هg oq yمل مhgoله وrنه مygoل qg هم jtکيل می oهنo vمن bنکه يکی gr oيگqی مjفgوj gsj. ygمل هg oq مhgoله jنهg gr qgه gين مygoل هg hه uوqj هم gqr وlوo ogqنo و hqghqی nوo qg hg هم oq ~qjو مhgoله موvوy هg hه gkhgj می qsgننo. چون gينهg hه yنوgن gtngu هم gqr و ogqنoگgن gtيga مygoلی که nوo vgمن مjقghل bنهg هsjنo نshj hه هم oq ~gيه gی gr hqghqی مjقghل oq مhgoله قqgq ogqنoL ولی gr bنlg که هم gqr يکoيگqنoL oq وgقy گوی فqقی hg هم نogqنoL jفgوj هgی فqoی oيگqtgن oq gين ميgن مwqm نيsj و همين wوq oيگq کيفيgj فqoی tgن چنogن gهميjی نogqo. mgلg hg jوlه hه مmjوgی ngql gr yمل مhgoله (yملی که gqrt هgی مhgoله gی و ygمل هgی bنهg يyنی مhgoله گqgن qg oq مقgم nوo وvy و jkhيj می کنo) hgيo گفj gين مmjوgی ngql gr tکل gقjugoی jنهg می jوgنo مjtکل gr: (a) ويژگی whيyی کgلgهgی که مhgoله می tونo؛ (b) نيgr whيyی ngu مhgoله گqgنL يg هq oوی bنهg hgهم؛ و nلguه مjtکل gr gqrt هgی مuqفی گونgگون کgلgهgی که مhgoله می tونo hgto. مmjوgی مhgoله که کلgK qhwی hه مقuo gقjugoی bن نogqoL نه jنهg hqghqی gljمgyی gفqgo qg hه nwq نمی gنogro hلکه jg moی jفgوj whيyی tgن qg hq مhنgی hqghqی gljمgyی bنgن قqgq می oهo. gگq فqo gلف همgن نيgrی qg ogtjه hgto که فqo h ogqoL و gگq موvوy کgq هq oوی bنهg چيr وgmoی hgto oq gين mgلj هيچ qghwه gی hين bنهg نnوgهo hوo؛ يyنی gينهg gr لmgx jوليoی oq mکم oو فqo مjفgوj نيsjنo. [مkلgK] هqoو نيgr hه oم roن ogqنo و هوg hqgی هqoو وlوo ogqo. gين gمq bنgن qg oq هيچ نوy jمgs gljمgyی قqgq نمی oهo. gين mقيقj مtjqک که هqoوی bنهg jنفs کننoه gنo hيgنگq qghwه gی whيyیL و نه tnuیL ميgن bنهgsj. jنهg jفgوj نيgrهg و jفgوj jوليoهgيtgن shh bzgr مhgoله و hqghqی gljمgyی tgن oq مhgoله می tوo. ~s jفgوj هgی whيyی oو فqo مقoمه hqghqی gljمgyی tgن oq yمل مhgoله و oq مlموyه منgshgj jوليoی gsj. hg jوlه hه jفgوj هgی whيyی tgن فqo gلف gr نxq فqo hL و فqo h gr نxq فqo gلف ogqنoه gqrt مuqفی sj. ~s گونgگونی هgی whيyی ~gيه gی sj hqgی hqقqgqی يک qghwه oوlgنhه و hqghq. gمg bنهg gr gين لmgx نshj hه هم hی jفgوj نيsjنoL مکمل يکoيگqنo و هq کogم نيgrمنo oيگqی sj. فqo h hg کgلgی که ogqoL yين نيgr فqo gلف gsjL و hqyکs. ~s gينهg فقw qghwه gی hqghq نogqنo hلکه qghwه gی gljمgyی ogqنo. jgrه gين همه مwلh نيsj. gگq نيgr يکی می jوgنo hg فqgوqoه oيگqی gqvg گqooL hqgی bن gsj که bن يکی قgoq gsj tیa موqo نيgr oيگqی qg jcمين کنo و هqيک oq hqghq oيگqی ogqنoه tيی sj که wqف مقghل hه bن نيgr ogqo. همه gينهg می qsgنo که هqيک gr bنهg hه yنوgن موlوo htqی وqgی mo نيgr nوo ogqoL و همه bنهg hه yنوgن gفqgo htq hg هم qghwه ogqنo و می ogننo که gr نوy يg lمgyj وgmoی هsjنo. oq zيq gنsgن gين gمq qوی نمی oهo. مkلgK فيل هg hqgی hhqهg؛ يg gين mيوgن hqgی bن mيوgن oيگq jوليo نمی کنo. يک کنoوی rنhوq oq نهgيj گوی tgمل يک rنhوq gsj vمن bنکه همه bنهg فقw يک چيr jوليo می کننo (وgنگهی فqbوqoه هg هنوr oq gينlg gr کgq log نtoه gنo. فqbوqoه هg hه tکل کgلg وlوo ogqنo يg gگq bقgی hgsjيg hه ~يqوی gr ژgن hgjيsj sه jqlيm می oهoL hه tکل noمgjb: hgsjيg nيgل می کنo که hg hqگqogنoن مgهيj gقjugoی gqrt مhgoله gی hه مmjوgی whيyی bنL يyنی hه کgلgی مuqفی يg noمgjL گgمی hrqگ فqgjq gr gقjugoogنgن کلgsيک مکjh gنگليsی hqogtjهL [oq mgلی که gين gقjugoogن هg] قgoqنo منgshgj ngu jوليo qg oq tکل ngلu bن oqک کننo)L گونgگونی whيyی gفqgo و کgلgهgی bنهg rمينه jyيين کننoه يک~gqچگی bنهg gr لmgx qوghw gljمgyی tgن hه yنوgن مhgoله گqgن hqghq يg موsوم hه hqghq gsjL و مفهوم hqghqی oq gينlg hg مفهوم brgoی jکميل می tوo. گqچه فqo gلف نيgrی hه کgلgی فqo h ogqo gمg bنqg hg rوq juqف نمی کنo و hqyکsL hلکه bنهg مjقghلgK يکoيگq qg hه yنوgن مgلکL hه yنوgن gtnguی که gqgoه tgن hq کgلgهgيtgن نgفp gsj می tنgsنo و مفgهيم mقوق tnuی و brgoیL jg moی که qghwه مpکوq gr brgoی hqnوqogq gsj همين lg hه ميgن می bيo. هيچکs مgل oيگqی qg hه rوq نمی گيqo. gنjقgل hه zيq gمqی sj brgogنه. gمg مsgله hه همين lg njم نمی tوo. فqo gلف gr wqيق کgلgی l نيgr فqo h qg jg bن mo و hه gين oليل hqbوqoه می sgro که فqo h نيr hg کgلgی o نيgr فqo gلف qg hqمی bوqoL و hqyکs. هqيک hه oيگqی noمj می کنo jg hه nوo noمj کqoه hgto. هqيک gr oيگqی hwوq مjقghل hه گونه وsيله gی hqgی nوo hهqه می گيqo. هq oو bگgه هsjنo که: (a) هيچ کogمtgن hه هoف nوo نمی qso مگq bنکه وsيله gی hqgی هoف oيگqی hgto؛ (b) هيچکogم tgن فقw وsيله gی hqgی oيگqی (يyنی وlوo hqgی zيq) نيsj مگq hه gين oليل که هoفی فی نفsه (يyنی وlوo hqgی nوo)c gsj؛ (c) هqکogم hه jنgوh هم وsيله و هم هoف gsj و هيچکogم hه هoف نمی qso مگq bنکه وsيله gی hqgی هoف oيگqی hgto؛ hqgی oيگqی hوoن هqکogمL oq yين mgل hqgی nوo hوoن gوsj. و وlوo oيگqیL هم وlوoی gsj hqgی nوot و هم وlوoی hqgی gين يکی. gين oوlgنhگی gمqی vqوqی gsj. gين tqw مقoم و whيyی مhgoله gsj gمg hه nوoی nوo qhwی hه oو ygمل osj gنoqکgq مhgoله نogqo؛ gهميj gt فقw oq gين gsj که نفy يکی qgL که مzgيq نفy oيگqی و hی qghwه hg bن gsjL jcمين می کنo؛ يyنی gينکه نفy مtjqک که hه yنوgن مmqک gقogم oq کل xgهq می tوo hه وsيله هq oو wqف hه yنوgن يک mقيقj tنgnjه می tوo. gمg hه nوoی nوo مmqک نيsj hلکه gمqی gsj که hيtjq hه guwلgm hه qzم منgفy nuوuی oو wqف uوqj می گيqoL rيqg نفy nuوuی هq کsی نقwه مngلف نفy oيگqی gsj. فqo gr gين rgويه gnيq می jوgنo oq نهgيj ogqgی gين bگgهی jsکين oهنoه hgto که gqvgی نفy فqoی jvgobميr gو oقيقg rمينه gی sj hqgی گtgيt گqه منgفy مjvgo hه وlهی مkhj و jmقق منفyj ygم gljمgyی. ngql gr yمل مhgoلهd فqoL و هqيک gr gفqgoL نفsی oq nوo و منmuq hه nويt و mgکم hq وlوo nويt gsj. و hoين jqjيh hه کgمل jqين وlه brgoی فqoی می qsيم: مygمله ogوwلhgنه hoون هيچ rوqی gr هيچ wqف؛ gkhgj وlوo nوo vمن وsيله toن يg noمj کqoن hه هoف oيگqی؛ وsيله مmv toن hqgی هoف فی نفsه hوoنL hqgی مsلw toن و ugmh gnjيgq hوoن؛ و sqgنlgم نفy nوonوgهgنه gی که hيgنگq وlوo هيچ نفy مgفوقی [jmj yنوgن whقهL ملjL oولj و zيqه] نيsj. oيگqی نيr hه گونه کsی tنgnjه و ~pيqفjه می tوo که hه نوhه nوo oq ~ی jmقق نفy nوonوgهgنه nويt gsj؛ ~s هq oو می ogننo که نفy مtjqک jنهg oq oوگgنگیL چنoگgنگیL gsjقلgل کgمل و مhgoله منgفy nوonوgهgنه وlوo ogqo. منفyj ygم oقيقg مlموyه منgفy nوonوgهgنه gsj. gr gين qو tکل gقjugoی يyنی مhgoلهL مwلقg مsjلrم hqghqی yوgمل فqoی مhgoله gsj oq mgلی که مmjوg و مvمون bنL gyم gr مgoه يg gفqgoL gنگيrه gی hqgی brgoی gsj. hg gين msgh hqghqی و brgoی نه jنهg oq مhgoله مhjنی hq gqrt هgی مhgoله gی مmjqم tمqoه می tونo hلکه مhgoله gqrt هgی مhgoله gی ~gيه مولo وgقyی همه brgoی هg و hqghqی هgsj. gينهg hه yنوgن gيoه هgی مmvL uqفg uوqj pهنی jygلی يgفjه bن qوghw وgقyی gنo. و چون hگونه gی jmول يgفjه oq منgshgj mقوقیL sيgsی و gljمgyی xgهq tونo oq وgقy jlلی همgن ~gيه jوليoی گيqم hg قoqjی oيگq هsjنo. jمgمی lqيgن jgqيn tgهo gين مoygsj. hqghqی و brgoی oq gين mo gr jوsyه gljمgyی [يyنی oq مفهوم loيoی که gr bن ogqيم]L oقيقg مفهومی مngلف brgoی و hqghqی oq lهgن hgsjgن ogqنo که hنgيtgن hq gqrt مhgoله gی jوsyه يgفjه نhوoL hلکه jوsyه gqrt مhgoله gی hيtjq shh gنهogم bنهg to. hqghqی و brgoی [hه مفهوم loيo] مshوق hه منgshgj jوليoی gنo که هنوr oq lهgن hgsjgن و soه هgی ميgنه jmقق ~يog نکqoه hوoنo؛ کgq glhgqی مsjقيم tgلوoه hنgی lهgن hgsjgن gsj. lمgyj hq gين کgq hه yنوgن hنيgo nوo gjکg ogqoe؛ کgq nوo hه منrله gمjيgrی hqgی jوليo فqbوqoه هgی nuوuی hوo نه jوليo gqrt مhgoله gی hه مyنgی ygم کلمه که ~gيه lهgن soه هgی ميgنه gsj. [oq oنيgی loيo] کgq نه کgq glhgqی gsj و نه hه گونه soه هgی ميgنه hg jوlه hه يک وgmo مtjqک و hqjq (uنف) uوqj می گيqo.
17
 gلhjه oqsj gsj که [qghwه hين gفqgo] oqگيq oq مhgoله نيr jg lgی که hه gنگيrه tgن مqhوw gsjL يyنی oq qghwه hg gنگيrه هgی whيyی hيqون gr فqgگqo gقjugoیL nوo hq نوyی glhgq مjکی sj gمg gين glhgq gr يک sو نgtی gr hی gyjنgی oيگqgن hه نيgr uqف منL hه فqoيj whيyی من gsj؛ hoين مyنg که oيگqی hg من hqghq و brgo gsj vمن bنکه brgoی و hqghqی gt tqw لgrم hqgی brgoی و hqghqی من gsj. gr sوی oيگqL gگq من jmj jckيq نيgrهgی nوo و glhgq نgtی gr bنهg قqgq ogqمL gين whيyj nوo من (يg نفy nuوuی من hه tکل ygم و hgrgنoيtoه)f gsj که hه uوqj مlموyه gی gr نيgrهg و gنگيrه هg oq pهن yمل می کنo نه چيrی hيگgنه. glhgq نgtی gr وlوo من hq oيگqی و کtgنoن gو hه نxgم مhgoله نيr gr همين مlqg uوqj می گيqo.
18
 ~s jyqيف mقوق qومی gr hqoه (servus) jyqيف oqsjی gsj rيqg می گويo: hqoه کsی gsj که mق gکjsgh هيچ چيrی qg hه نgم nوo oq مhgoله نogqog. ~s qوtن gsj که گqچه gين نxgم mقوقی منwhق hq وvy gljمgyی ی hوoه که oq bن وvy مhgoله hه هيچ qوی jوsyه نيgفjه hوoL hg وlوo gين oq همgن mوrه مmoوo jوsyه يgفjه gt nugu tnuی mقوقی يyنی فqoيj jyيين toه oq مhgoله qg oq وgقy jg moی hه qsميj می tنgnj. hoين jqjيh oq mقوق qومی (osj کم oq lنhه هgی gsgsی gt) منgshgj mقوقی lgمyه uنyjیL nguه bن mق که lgمyه hوqژوgی oq mgل qto نgچgq hه jcييo bن oq hqghq lgمyه قqون وswgی hوoL ~يt hينی toه hوo. gمg jوsyه کgمل gين mق oq هq uوqj نjيlه gنmلgل lمgyj qومی hوo.
19
 gr bنlg که ~ول چيrی lr jmقق gqrt مhgoله gی نيsjL و gr bنlg که نxgم gqrt هgی مhgoله gی lr oq يک نxgم ~ولی jوsyه يgفjه jmقق نمی يghoL يg hه yکs؛ ~يogيt نxgمی ~ولی hه مyنgی jmقق کgمل oوqgن brgoی و hqghqی gsj. ~ول hه yنوgن مyيgqL مxهq کgمل نxgم gqrt هgی مhgoله gی sj و gين gqrt هg qg gr هq lهj mjی oq tکل xgهq jhoيل hه يک مygoل [منgsh] می کنo. gلhjه oq گqot يک jفgوj tکلی ~oيo می bيo چqg که oو مhgoله گq oq نقt هgی مjفgوj nqيogq و فqوtنoه xgهq می tونo؛ gqrt مhgoله gی hqgی nqيogq tکل ygم ~ول qg ogqoL و hqgی فqوtنoه tکل ngu کgلgی whيyی hg قيمj مyين qg. gمg همه gينهg osjnوt jzييq gsj؛ گqot hg hqghqی و مygoله ~يt می qوo نه hg نghqghqی؛ گqot gلzgی jفgوj هgی jقqيhg نفی toه gsj. نghqghqی موlوo oq گqot jنهg lنhه uوqی ogqo. hgلgnqه hg hه گqot oqbمoن ~ول [oوqgنی فqg می qso که oq bن] hqghqی hه uوqj مmsوs jmقق ~يog می کنo چqg که ~ول گgه oq osj gين gsj و گgه oq osj bنL hی bنکه gين lghه lgی jckيqی hq وی ogtjه hgto. هqکs oq hqghq oيگqی oq mکم ogqنoه ~ول و oq فqgگqo مhgoله oq mکم nوo ~ول gsj hoين sgن hی jفgوjی و مygoله hه tکل tیa nguی hqوr می کننo. bن jفgوj هgی ويژه و whيyی که oq کgلg موlوo hوo oيگq gr ميgن می qوo و نقt گqot oq gين gsj که gين گونه jفgوj هg qg ogمg hrogيo. کgqگqی که کgلgی qg hه قيمj c tيلينگ می nqoL hه tکل nqيogq ogqنoه c tيلينگL hg ~gotgهی که همين yمل qg gنlgم می oهo gr نxq فqوtنoه ogqgی کgqکqo يکsgن و hqghqی يکsgن gsj. همه jمgيrهgی موlوo oq hين gينهg gr ميgن می qوo. همگی hqghqنoL rيqg فqوtنoه jنهg hه yنوgن مgلک يک کgلg hه قيمj c tيلينگ xgهq می tوo فقw hg gين jفgوj که c tيلينگ oq يکlg hه uوqj نقqهL و oq lgی oيگq hه tکل tکq oqمی bيo. ~ول oq sومين tکل nوo ممکن gsj منtc jفgوjی مghين نفوs ygمل مhgoله hgto. gمg gr bنlg که ~ول hه yنوgن مgoهL hه yنوgن کgلgی ygم قqgqogoهg xgهq می tوoL همه jمgيrهgی موlوo مghين wqف هgی قqgqogo gr ميgن hqمی nيro. gگq ~ول qg hه tکل rمينه gنhgtj oq نxq hگيqيمL hgيo گفj که فqo oq gين mgلj hه lgی کنgq گpgtjن و pnيqه کqoن مقogqی کgلg oq وgقy مygoل ~ولی bن qg که tکل ygم ogqgی gsj pnيqه می کنo. hه gين jqjيh gگq فqoی gنhgtj کنo و oيگqی نکنo هيچيک hه rيgن oيگqی yمل نکqoه gsj. يکی gr kqوj وgقyی hهqه می گيqo و oيگqی sqگqم gنhgtj kqوj oq tکل ygم bن gsj. gگq يکی فقيq tوo و oيگqی kqوjمنoL gين hه nوo bنgن و nوgsj tgن مqhوw می tوo و نه hه qghwه gقjugoی موlوo ميgن bنهg. gqk و ميqgk و oيگq ogqgی هgی mقوقی مtghه که jogوم hnt gين گونه نghqghqی هg هsjنoL hه gين brgoی و hqghqی whيyی uoمه gی نمی rننo. gگq qghwه فqo gلف oq guل hg gين نxgم oq jvgo نhgtoL jogوم hyoی qghwه مpکوq هم منtc چنين jvgoی نnوgهo hوo rيqg که فqo gلف می jوgنo lgی nوo qg hه فqo h hoهo و قs yليهpg. مsgله فقw hq sq jyيين gهميj tqgw gljمgyی oq وqgی yمq whيyی فqo gsj: يyنی jkhيj bن oq hqghq mوgok qوrگgq و jugoف whيyj که ممکن gsj hه jyليق brgoی فqoی hينlgمنo. oq gينlg نيr whيyj گوی oq uoo مmو brgoی هgی فqo gsj. وgنگهی چون فqo oq gينlg چيrی lr tکل فqoيj يgفjه ~ول نيsj ~s همgننo pgj ~ول yنuqی lgويo و نgميqgsj و jogوم mيgj فqoی gr qgه gqk چيrی lr gogمه منwقی gين nuلj نيsjh.
20
 hی jوlهی hه nuلj jgqيnی مsgله و jcکيo نکqoن hq bن hqgی gين gsj که oq tqgw ~يtqفjه jq منgshgj gقjugoی - tqgwی که oq bن gفqgo oيگq مhgoله گq uqف يyنی فqوtنoه و nqيogq نيsjنo hلکه ogqgی qوghwی هsjنo که jyqيف bنهg hqgsgs vghwه هgی مpکوq oيگq gمکgن ~pيq نيsj - rمينه منgshی hqgی مzلwه hه osj mqيفgن hيفjo. می گوينo هيچ jفgوjی - jg چه qso hه jvgo و jنgقvی - hين ~يکqه هgی whيyی نيsj rيqg همه bنهg jghy قgنون lgphه gنoL همه ogqgی وrن gنo و gr gين mيk hqghqنoL يg همه hqghqنo rيqg همه bنهg oq فvgی sه hyoی lgی ogqنoi. oqsj مkل gينکه tکل sgoه gqrt مhgoله gی qg oq hqghq tکل ~يtqفjه و jنgقv bميr bن oq نxq hگيqيم. oq yلمL مفgهيم gنjrgyی rوojq ~g می گيqنo و کم مgيه jqين مفgهيم gنo؛ hه همين oليل oq jgqيn hيtjq hg مفgهيم gنjrgyی qو hه qو هsjيم. uوq jکgمل يgفjه jqL jgqيn loيojqی ogqنo. oq jمgمی lgمyه hوqژوgی کنونیL jkhيj قيمj هg و گqot bنهgL و zيqهL gمqی swmی hه نxq می qso و mgل bنکه oq rيq همه gينهg qونoهgی yمقی کgملgK مjفgوjی lqيgن ogqنo که brgoی و hqghqی xgهqی gفqgo oq bن gr ميgن hqمی nيro. bنچه يکsqه فqgموt می tوo gين gsj که gگq gqrt مhgoله gی hنيgن yينی jمgمی sيsjم jوليoی qg jtکيل می oهoL rمينه gی gين چنين hه nوoی nوo hيgنگq وlوo glhgqی hqgی فqo gsj rيqg فqbوqoه مsjقيم کgq فqoی فqbوqoه gی hqgی nوo gو نيsjL hلکه gين nguيj qg jنهg oq qونo gljمgyی [مhgoله] که vمن bن مmuول کgq فqoی tکلی ygم و کgملgK ngqlی ~يog می کنoL hه osj می bوqo؛ فqo lr gr مlqgی gqrt مhgoله gی موlوoيj jوليoی نogqoL و gين nوo hه مyنgی نفی موlوoيj whيyی gsj؛ gينهg همه مsjلrم وlوo jقsيم کgq gsj که vمن bن gفqgo qوghwی کgملgK مjفgوj gr qوghw مhgoله گqgن sgoه hg يکoيگq ogqنo؛ و قs yليهpg. ~s rمينه موqo hmk [يyنی hنيgن jوليoی] hه هيچ qوی نgtی gr gqgoه يg whيyj hيوgswه فqo نيsjL hلکه gمqی jgqيnی gsj و فqo gr gين لmgx يکsqه oq tqgwی قqgq می گيqo که tqgw gljمgyی gنo. gr sوی oيگq فqgموt می tوo که oq مqgmل jوsyه يgفjه jq jوليo gljمgyیL مhgoله و qوghw jوليoی ملgrم hg bنL hه tکل هgی sgoه ghjogی nوoL که hنيgoی jqين jنgقv هg oq bن gمqی uوqی hوoL و oq نjيlه gهميjی نogtj hgقی نمی مgننo. hgلgnqه zgفل gنo gr gين که مفgهيم sgoه gqrt مhgoله gی و ~ول nوo hه nوo oqhqogqنoه jvgo hgwنی کgq hه uوqj مroی و sqمgيه gنo. hه gين jqjيhL همه mکمj mqيفgن oq gين gsj که oq mo sgoه jqين qوghw gقjugoی hgقی hمgننo و mgل bنکه gين گونه qوghw sgoه hه nوoی nوo oيگq چيrی lr gنjrgy مmv نيsjنo و yميق jqين jvgoهg oيگq qو toه gنo. nلguه gينکه مفgهيم موqo hmk نمgينoه يک qوی sکه gنo که نموogq jنgقv هgی موlوo oq qويه oيگq نيsj.
21
 gr sوی oيگq hg hلgهj sوsيgليsj هgی مogفy gين گونه hينt هg hه ويژه oq فqgنsه qو hه qو هsjيم. (مtnug sوsيgليsj هgی فqgنsوی sوsيgليsم qg jmقق bqمgن هgی lgمyه hوqژوgی hqngsjه gr gنقلgh [کhيq] فqgنsه می ogننo) gينgن gxهgq می ogqنo که مhgoلهL gqrt مhgoله gی و zيqه oq guل (gr لmgx منtc rمgنی) و يg oq pgj nوo (oq tکل منgsh tgن) يک نxgم brgoی و hqghqی lهgنی gsj که jوsw ~ولL sqمgيه و zيqه hه gنmqgف کtيoه toه gsja`L يg gينکه jgqيn jgکنون oq همه jلgt هgيt hqgی jmقق hntيoن hه مgهيj mقيقی gين gفکgq (که مkلgK ~qوoون hه ~يqوی gr lgکوh کtف کqoه gsj) tکsj nوqoهL و hq bننo jg jgqيn guيل gين منgshgj qg hه lgی jgqيn lyلی bنهg yqvه کننo. oq ~gsn gينgن hgيo گفj: oqsj gsj که gqrt مhgoله gیL يg oقيق jq نxgم ~ولی oq وgقy ~gيه نxgم hqghqی و brgoی gsj و gnjلgل هgی hyoی oq goوgq gnيq گqفjgqی هgی pgjی nوo نxgم gنo؛ hه yhgqj oيگq jmقق hqghqی و brgoی ygمل gيlgo نghqghqی و nوoکgمگی gsjL gمg jمنgی gينکه gqrt مhgoله gی jhoيل hه sqمgيه نtوo يg کgq مولo gqrt هgی مhgoله gی hه ~يogيt نxgم کgq hه uوqj مroی نينlgمo bqrوی مقos gمg ghلهgنه gsj. bنچه gين bقgيgن qg gr مogفygن نxgم hوqژوgی log می کنoL gr يک sو gmsgs tgن gr jvgoهgی oqون نxgم gsj و gr sوی oيگq نgjوgنی nيgل~qogrgنه tgن oq oqک jفgوj vqوqی hين tکل gيoه bلی و tکل وgقyی lgمyه hوqژوgی. gr gينlgsj که hه jلgt هgی hيهوoه osj می rننo و hه nيgل nوo می nوgهنo bqمgن هgی qg yملی کننo که oq mقيقj چيrی lr uوqj hgژگونه وgقyيj mgvq نيsj. و btفjه jqين قqينه مقghل gين gsjoلgل هg qg oq نro منmw jqين نمgينoگgن gقjugo loيo می يghيم (که hgqrjqين نمونه bن gr mيk ghjpgلL gog و gwوgq oيgلک jيکیL قq و zمrه oهgjی وgqL کلمgj قugq gmمقgنه و نgjوgنی کgمل oq oqک فqbينoهgی jgqيnیL فqoqيک hgsjيgsjL rيqg کgqی bمqيکgی osj کم gwلgygjی مmoوo oqhgqه منgshgj mgکم hq lgمyه bمqيکgی qg oq مقghل منgshgj gqو~gی قqgq می oهo). gين gقjugoogن هg می nوgهنo kghj کننo که منgshgj gقjugoی همه lg مقولgj وgmoی qg hيgن می کننo. ~s oq همه lg hg brgoی و hqghqی gqrt هgی مhgoله gی hه tکل sgoه bنهg qو hه qو هsjيم. hoين jqjيh مwلh کلgK hه mo يک gنjrgy hچگgنه jنrل می يgho. مkلgK sqمgيه و hهqه qg فقw مhgoله gqrt هg می ogننo و mgل bنکه uqف مtgهoه ~oيoه هg نtgن می oهo که gqrt مhgoله gی فقw hه tکل sgoه gt وlوo نogqoL hلکه gsgsg hه tکلی مjفgوjL يyنی hه uوqj sqمgيه که hg مفهوم sgoه gqrt مhgoله gی hsيgq مjفgوj gsjL هم وlوo ogqo. gقjugoogنgن مpکوq hg hهqه هم همين مygمله qg می کننoL يyنی hهqه qg log gr sqمgيه می ogننo و mgل bنکه hهqه نjيlه qghwه hg sqمgيه gsj. nلguه gينکه gقjugoogنgن مg همه qوghw ويژه qg نgoيoه گqفjه hه qghwه sgoه و jوsyه نيgفjه مhgoله کgلgهg oq tکل ghjogی gt hqميگqoنo. gگq مmjوgی يک وgقyيj مtnu qg که مgيه jميr وی gr مفهوم مlqo bن gsj نgoيoه hگيqيم bنچه hgقی می مgنo gنjrgy مmv gsj. hoين jqjيh hه lgی می qsيم که همه مقوله هgی gقjugoی jنهg نgم هg و مقوله هgی oيگq hqgی يک qghwه وgmoنo. و bنگgه يک چنين نgjوgنی btکgq oq oqک jمgيrهgی وgقyی oq mکم yقل sليم tمqoه می tوo. "همgهنگی هgی gقjugoی" bقgی hgsjيg oq mقيقj hه مyنgی bن gsj که jنهg يک qghwه gقjugoی مفqo وlوo ogqo که نgم هgی مjفgوjی hه nوo می گيqo؛ چيrی zيq gr jفgوj نgمگpgqی هg oq کgq نيsj. وقjی که hg mpف همه jفgوj هgی مdkq oq tکل jgqيnی يک ~oيoهL ogoه هgی موlوo qg hه يک qghwه gقjugoی وgقyی jhoيل می کنيم jmليل مg uوqj yلمی ~يog می کنo و mgل bنکه jmليل هgی gr نوy bنچه oq فوق hogنهg gtgqه to mjی فgقo uوqj xgهq yلمی gنo. gينهg گgه hه يک lنhه و گgه hه lنhه gی oيگq می چshنo jg hه nيgل nوo همgنی ~oيoه qg gkhgj کننo. مkلgK مro qg nيلی sgoه ~qognj glqj noمgj gنlgم toه می ogننo (و mgل bنکه glqj ogqيم jg glqjL و tکل gقjugoی ويژه gی qg که مro نgميoه می tوo نhgيo hه sgoگی کنgq گpgtj). sوo qg هم hهgی noمgj gنlgم toه jلقی می کننo. ~s sوo و مro همgننoنo. hoين jqjيh يک gtjhgه rhgنی کgفی gsj jg يک نوy ~qognj qg مro و نوy oيگqt qg sوo hogننo. mgلg نگgهی hه sوo و hهqه hيفکنيم. oq sوo hهgی noمgj gنlgم toه jvمينی نogqo و mgل bنکه oq hهqه gمqی kghj gsj. چون oq مroهg هم sqنوtj ~qognj hgلنshه نgمyلوم gsj ولی hه yکs bن oq sوoL kghj gsjL ~s qghwه hهqه و sوo همgن qghwه hين مroهg و sوoهgsj چنgنکه oيoيم نوyی مhgoله gqrt هgی مygoل gsj. همه gينهg يgوه hgفی gsj (چون gr منgshgj gقjugoی که jvgotgن btکgq gsj hه منgshgjی hqميگqoنo که jvgoهg oq bن مnفی sj) hg gين همه oq uف مngلفgن کsgنی هsjنo که gين يgوه گوی هg qg loی می گيqنo و yنوgن می کننo که ميgن sqمgيه و hهqه فقw مhgoله sgoه وlوo نogqo. و bنچه hه نgم hهqه ~qognj می tوo مygoل sqمgيه نيsj. oq وgقy gمq هم همين wوq gsj. rيqg می hينيم که مgلک sqمgيه ~s gr bن که مygoل hيsj hqghq sqمgيه gt qg hه uوqj hهqه گqفj hgr هم guل bنqg hه uوqj sqمgيه ~s می گيqo. و می jوgنo hgq oيگq hg hيsj hqghq bن مhgoله gt کنo. gr gينlg hmk هgی ~gيgن نg~pيqی oqمی گيqo که wی bنaa يک wqف مyjقo gsj که jفgوjی مghين gqrt مhgoله gی hه uوqj jوsyه يgفjه hg gqrt مhgoله gی sgoه و jوsyه نيgفjه وlوo نogqoL oq mgلی که wqف oيگq می گويo چنين jفgوjی مjcsفgنه وlوo ogqo هq چنo که gنugفg نمی hgيsj وlوo ogtjه hgto.


22

rيqنويs هg


23
 a- Gharles Ganilh (ahci-ageh) gقjugoogن نو مqکgنjی ليsjی فqgنsویL هوgogq نxgم قgqه gی نg~لونیL gkq gو:

Des systèmes d'économie politique, de leurs inconveniences, de leurs avantages, et de la doctrine la plus favorable aux progrès de la richesse des nations. Paris 1809, Vol. LL. PP. 64. 5, [E].

b-

Say. Traité d'économie politique. Vol. II. PP. 480-82. [E,F].

c- وlوo hqgی zيq يg oيگqی (Sein für andres) يک مفهوم hنيgoی منwق هگل gsj که oq yلم منwق چنين jوuيف toه gsj: "نفی qghwه sgoه hqgی nوo hوoن که hه مyنgی وlوo مjyين يgفjن gsj". gين مفهوم قqينه gی ogqo که وlوo hqgی nوo (Sein für sich) gsj و jوuيف هگلی gt چنين gsj "چيrی که gr hqgی oيگqی hوoن hه nوo hgr می گqoo". oq هq uوqj ~يog کqoن qghwه gی hين کgqhqo هگل hg کgqhqo مgqکs otوgq gsj. gمg oq موqo وlوo hqgی nوo وvy فqق می کنo rيqg هگل وlوo hqgی nوo qg oq منwق uفqی چنين وuف می کنo: "وlوo hqgی nوoL nوohsنoگی gsjL وgmo gsj". bمgoه jqين مkgل وlوo hqgی nوo qg oq "من" می jوgن يgفj. gين hg گفjه مdلف hه نmوی که rيq tمgqه b oq مjن bمoه gsj نroيک gsj [مg].
32
 d- مjqlم فqgنsوی نوtjه gsj "hq ~gيه yمل مhgoله" که oqsj نيsj.
33
 e- lمله gnيq oq jqlمه فqgنsوی gفjgoه gsj.
34
 f- مjqlم فqgنsوی lمله ognل ~qgنjr qg zلw jqlمه کqoه و نوtjه gsj: (نه نفy nuوuی من hه uوqjی ygم و hgrgنoيtيoه).

g-
Institutes, BK. II. Title, 9. Para. 3, [E,f].
"hqoه gی که oq يo gnjيgq oيگqی sjL نمی jوgنo چيrی gr bن nوo ogtjه hgto":
The Institutes of Justinian, tr. J.B. Moyle, Oxford,1909, P. 58, [E].

h- مgqکs oq gيoه ولوژی bلمgنی هم نtgن ogoه hوo که چگونه boميgن - hه uوqj rنoه - موlوogjی ممکن gلوlوoنoL و nuلj مgoی - يyنی مqگ - yنuqی ghoی gsj: "bيg چيrی kghj jq و gsjوgqjq gr مqگ که نقwه njمی hq gqgoه من hه uوqj oلnوgه من gsjL و pgj مqg hه pgj کلیL hه whيyjL hه lمgyjL و hه . . . yنuq قos می ~يونooL وlوo ogqo؟ . . ." "sgنچو مkgل hgqrی gr gqk می oهo. hه نxq gو gqk نgtی gr vqوqj gنhgtj و [نيgr] ngنوgoه هg قhل gr ~يogيt نxgم mقوقی نيsjL hلکه نgtی gr jوهم mقوقی gogمه قoqj hyo gr ~gيgن yمq و oq قلمqو مqگ gsj. hه موgrgj ~يtqفj lgمyه hوqژوgی و gنmwgw lgمyه فوogلیL lمهوq قgنونگpgqgن hيt gr ~يt gين jوهم qg کنgq می گpgqنo (نگgه کنيo hه قوgنين نg~لون). لgrم hه گفjن نيsj که قoqj مwلق ~oq ngنوgoه و قيمومj gولgo gqto (majorate) - چه hه tکل gقwgy و jيول و چه hه tکل هgی hyoی - ~gيه هgی مgoی مtnuی ogqo. همين ~oيoه qg oq نro gقوgم قoيمL hه هنگgمی که lمgyj منmل ميtوo و lgی nوo qg hه rنoگی nuوuی می oهoL نيr می hينيم. قvيه mق lgنtينی oq mقوق qوم hهjqين oليل gين gمq gsj. gمg sgنچو hg gنjngh قvيه lgنtينی hqgی gkhgj نxq nويt hojqين مkgل هg qg hqگrيoه gsjL rيqg mق lgنtينی hهjq gr هq چيr وghsjگی mقوق qg hه tqgw jوليoی نtgن می oهo (mقوق qومی و bلمgنی)" [فg].
37
 i- مgqکs oq gيoه ولوژی bلمgنی نوtjه hوo: "jمgمی gين snن ~qogrی هgL hobموrی فيلsوفgنه sgoه لوmgنه gی sj. و sوsيgليsj mقيقی hه gين فکq gsjنgo می کنo که logی ميgن rنoگی و sygoj hgيo gr ميgن hqogtjه tوo. gو hqgی gsjوgq ogtjن gين فکq hه whيyj می نگqo و می hينo نxيq gين گونه گsيnjگی هg oq whيyj وlوo نogqo. و نjيlه می گيqo که چون nوo gنsgن هم ~يکqی gr whيyj gsj و همه nوgu يک ~يکq whيyی qg ogqoL ~s gين گونه گsيnjگی هg oq نro gنsgن هم نhgيo وlوo ogtjه hgto" [فg].
38
 a`- hه فقq فلsفه gkq مgqکs نگgه کنيo. [مg].
39
 aa - gtgqه gی gsj hه hmk هgی ~qوoون hg hgsjيg. نک:
F. Bastiat et P.J. Proudhon, Gratuité du crédit, Paris, 1850 PP. 1-20, 32-47, 285-6, [E,F].


گqونoqيsهL (lلo gول)L gr uفmه aie-b`h.

چg~ gول jqlمه فgqsی hهgq acfcL mqوفچينی ~يtگgمL ليjوگqgفی کوهqنگ. چg~ نقt lهgنL umgفی همg.
(چg~ oومL ~gييr acgg)L (چg~ sومL ~gييr acgh).

agah@neda.net
jکkيq gr: mlj hqrگq
bg/`d/b``a

hgr jکkيq (gr qوی نsnه وgژه نگgq) hqgی gينjqنj whق gsjgنogqo يونی کo (Unicode) فgqsی gr thکه rنgن gsjکهلم