www.minaassadi.com
هرگز نميبخشیم و هرگز از یاد نميبریم

مینا اسدی

همسایه بودیم و بیشتر روزها همدیگر را در کوچه و خیابان می‌دیدیم. او بر روی یک صندلی چرخدار نشسته بود. و همیشه هم پسرش شهنام همراهش بود. صندلی مادر را می‌چرخاند و او را که زمینگیر و صندلی نشین شده بود در کوچه و خیابان می‌گرداند. و اگر تابستان بود می‌دیدم که پسر، مادر را به دشت و صحرا می‌بُرد و به گُلگشت و تماشا.

هرگاه که آن دو را می‌دیدم، شهنام در حال خنده و شوخی با مادر بود، با مادری که نگاهش به دور دستها دوخته شده بود، شاید حتا نمی‌شنید و اگر هم می‌شنید جوابی نمی‌داد.

اشرف سرهنگ پور نمین، را پیش از آن نیز دیده بودم و می‌شناختم. پیش از آنکه همسایۀ ما شود، در خانۀ سالمندان سُکنا گزیند و در صندلی چرخدار بنشیند. مادری بود مثل همۀ مادر ها که بدنبال فرزندانشان در بدر کوچه های غُربت شده بودند. چهره ای آرام داشت و رفتاری ساده و طبیعی... و هرگز در بدترین کابوس هایم نمی‌توانستم تصور کنم که در پس این چهرۀ آرام، چنان گذشتۀ دردناکی پنهان باشد که در باورها نگنجد... و راز جنایت هولناکی که زندگی مرا دگرگون کند.

٭ ٭ ٭

چند سال پیش بود... در فروشگاه نزدیک خانه‌مان، اشرف و شهنام را دیدم. شهنام گفت: تا به خرید بروی و برگردی می‌روم کتاب مادر را برایت می‌آورم. خالی از ذهن بودم و نمی‌دانستم از چه حرف می‌زند... کتاب مادر؟ مگر مادر می‌نویسد؟

آنوقتها که هنوز مادر سالم بود و گاه یکدیگر را می‌دیدیم و حرف می‌زدیم، می‌توانستم بفهمم که این زن آذری زبان، در ادبیات فارسی دستی دارد. پس از مرگش شنیدم که دبیر ادبیات فارسی دبیرستان ثریا در تهران بود.

به خرید رفتم و برگشتم و این بار شهنام مادر را به خانه برده بود و با کتاب شعر او در انتظار من ایستاده بود.

به کافه ای در همان نزدیکی رفتیم و نشستیم، کتاب را از او گرفتم و ورق زدم "ضحاک"مجموعۀ شعر اشرف سرهنگ پور نمین. تاریخ تولد ١٣٠٣

شعرها شرح جنایات رژیمی بود که جوانان را به کُشتارگاه می‌برد... زنان را سنگسار می‌کرد و مردم را به میخ و سیخ می‌کشید:

بپا خیز و بشکن در بسته را
رها کُن جوانان دلخسته را
و... یا ای که جمهوری اسلام تو، سُلطانی شد
از تدابیر تو ایران، همه ویرانی شد
و... یا زاهد میهن فروش و خرقه پوش
هرچه آمریکا بگفت، آن میکنی
و... یا خار با گُل چه نسبتی دارد
گُل چرا همنشین خار و خس است
هر کجای وطن گذر بکنی
ملت بی نوای مُلتمس است
چه کنیم قُمری شکسته پریم
وطن ما برای ما قفس است
و... یا که خبر داشت که روبه صفتان شیر شوند
پهلوانان وطن بسته به زنجیر شوند
اینها نمونه‌هایی از شعرهای اعتراضی شاعر بود که در مجموعۀ ضحاک خواندم، اما جابجا، شاعر... از "بهناز"ی حرف می‌زد که نمی‌دانستم کیست و از کسان دیگری هم نام می‌بُرد که برای من نام های آشنایی نبودند: خمیده ام زغمت ناز و نازدانۀ من
که مرگ غافل تو کی شود فراموشم
دل حزین من و اشک چشم نیلوفر
صدای نالۀ نیما هنوز در گوشم
و... یا "بهناز" تو رفته ای، ولی من هستم
زنجیر ستم به گردنم بربستم
من حسرت "نیلوفر" و "نیما" دارم
با غُصه و اندوه تو، من پیوستم
بهناز، یگانه دختر مادر بود که جنایتکاران رژیم سر از تنش جدا کردند. شرح این ماجرای هولناک را از شهنام می‌شنوم:

«بهناز شرقی نمین» بیست وهفت ساله، مادر دو دختر خُرد سال، لیسانسیه پرستاری، به زندان قزل حصار می‌رود تا برادرش شهنام شرقی نمین را که زندانی سیاسی سال ٦٠ است ملاقات کند. در مقابل در زندان جلویش را می‌گیرند.

می گوید: قرار ملاقات دارم.
می گویند: نمی‌شود.
می گوید: عید است جعبه ای شیرینی برایش آوردم. از قبل اجازه گرفته ام پاسداران می‌گویند: نمی‌شود.
می گوید: بگذارید برادرم را ببنیم... زیاد طول نمی‌کشد... فقط چند لحظه...

پاسداران می‌گویند: نه نمی‌شود یعنی نمی‌شود. و به او توهین می‌کنند و تهدیدش می‌کنند که از آنجا برود و ایجاد مزاحمت نکند. بهناز از لای در باز زندان سرک می‌کشد و اصرار می‌کند تا شاید بتواند پاسداران را راضی کند که حداقل جعبۀ شیرینی را از او بگیرند. پاسداری که از این بحث بی فایده خسته شده است در کمال خونسردی دکمۀ کنار دستش را فشار می‌دهد و بهناز در برابر چشمان فرزند پنج ساله اش در خاک و خون می‌غلتد.

این جنایت تکان دهنده، در دادگاه حکومت، به حکایت ساده ای بدل می‌شود: اشتباه پاسدار در حین انجام وظیفه!

در کشور خرابۀ من، دادرس نبود
فریاد می‌کشیدم و فریاد رس نبود
و بدین سان زندگی زن جوانی فنا می‌شود و آیندۀ دختران کوچکش، نیلوفر و نیما بر باد می‌رود و دیگر اشرف هر گز آنها را نمی‌بیند.

شرح آنچه را که پس از این جنایت، گذشت می‌توان در شعرهای اشرف سرهنگ پور نمین، مادر بهناز شرقی دنبال کرد:

این نوشتم تو بخوان نامۀ من
شرم کُن تو ز سیه جامۀ من
ستم تو نرود از یادم
کُشته ای دختر یک دانۀ من
و... یا ای فتنه گر زمانه، تو، ای شیاد
شرمنده نمی‌شوی ز چشم تر من؟
و... یا کجایی ای گُل من، هستۀ جوانی من،
تو بودی عُمر من ای نخل شادمانی من

به چنگ گرگ خمینی فنا شدی "بهناز"
زمانه کرد تعجب به سخت جانی من

ز رفتن تو نمردم هنوز هست نفس
که خاک بر نفسم باد و زندگانی من

هم اکنون از خاکسپاری اشرف بازگشته ام. مرثیه نمی‌خوانم... قصه نمی‌گویم... از روزان و شبان انتظار شما می‌گویم... از بیست و هشت سال آوارگی، در بدری، سرگردانی... از روزهایی تیره تر از هزارشب...

از مادر شما می‌گویم که در نمین بدنیا آمد و در گورستانی در استکهلم به خاک سپرده شد.
از دختر شما می‌گویم که سنگسار شد،
و از پسر شما که تیربارانش کردند...
از برادر شما می‌گویم که بخاطر آزادی جان داد،
و از خواهر شما که جانیان به تیرک دارش بستند...
از شما می‌گویم...
از روزهای به خاکستر نشستۀ شما می‌گویم،
از شما می‌گویم که از یادآوری آنچه بر ما گذشت هراس دارید...
و با یأس و سکوت، روزگار می‌گذرانید.

٭ ٭ ٭

نه... مرثیه نمی‌خوانم... قصه نمی‌گویم...

زندگی زنی را در برابر شما می‌نهم که ایستاد... در مقابل جنایتکاران، سر خم نکرد و سرگذشت دختر جوانش را در شعرهایی سرشار از عشق و امید و مبارزه برای آیندگان سرود...و هرگز نبخشید...و... هرگز فراموش نکرد. و از همین مادران است که ما آموختیم:

هرگز نبخشیم... و... هرگز فراموش نکنیم.

مینا اسدی
چهارشنبه ٩ ژانویۀ ٢٠٠٨ استکهلم

www.minaassadi.com